Kent Merkezinde Konumlanan Üniversitelerin Yakın Kentsel Dokudaki Mekânsal Kullanımlara Etkileri

Kent merkezindeki üniversiteler, yakın kentsel dokudaki mekânsal kullanımlarda kentliyle gerilimin aksine bütünleşmeyi amaçlayan mekânsal çözümler üretmektedir. Mekânsal kullanımlar, işlev değişimleri/karma kullanımlara geçişler üzerinden araştırılmaktadır. Çalışma, kent merkezlerinde kurulacak üniversitelerin üniversite ve yakın kentsel doku ilişkisindeki kullanım kararlarında mekânsal bütünleşme üretme konusunda planlama ve tasarımcılara yol göstericidir. Üniversite-kent ilişkisinde yakın dokuda gelişen işlevsel değişimler/karma kullanımlar literatürde araştırıldı. Literatürden elde edilen bilgiler Haliç’te seçilen iki örneklem üzerinden karşılaştırıldı. Pervititch haritaları, 1994/2005/2012 imar planlarının karşılaştırması, yerinde işlev tespit yöntemiyle sonuçlar, 2024 hâlihazır haritaya işlendi. Kent merkezindeki üniversitelerin yakın kentsel dokudaki mekânsal kullanımlara etkileri, WoS-Scopus-Dissertations-YÖK Tez-Google Scholar veri tabanında 52 çalışmaya ulaşılarak altı başlıkta sınıflandırıldı. Çalışmaların bulgular ve tartışma bölümü okunarak anlam açısından mekânsal kullanımı yansıtan işlevsel değişimler/karma kullanımlar konusundaki çıktılar tablolaştırıldı. Bulgular: Kentsel dokunun biçimsel verilerine uyarak parçacıl genişlemesi, geçici konaklama/öğrenci konut artışı, kentli-üniversiteli ortak kullanım alanları, teknopark/müze/araştırma/sağlık kuruluşlarının üniversite çevresinde gelişmesi, destinasyon yaratmada üniversitenin/öğrencinin imajı, ulaşım stratejilerinde gelişim, tespit edilen mekansal kullanımlardır. Uluslararası literatürden elde edilen ve altı başlıkta sınıflandırılan mekânsal kullanım etkisinin Haliç kıyısında, kentsel tarihi dokuda bulunan iki post-endüstriyel üniversite yerleşkesi ve yakın kentsel dokusunda tespit edilen bulgular ile karşılaştırılması çalışmanın özgünlüğüdür. 1980lerde sanayinin kent dışına gönderilmesiyle başlayan kentsel değişimler, üniversitelerin de Haliç’te yer seçmesiyle yere özgü kentsel kullanımlar oluşmuştur. Süreç, Haliç’teki üniversitelerin yakın kentsel dokusuyla bütünleşmeyi amaçlayan mekânsal kullanımları üretmiştir.